CHEMIA

WYMAGANIA EDUKACYJNE:

- 5 LETNIE TECHNIKUM ZAKRES PODSTAWOWY   
- SZKOŁA BRANŻOWA I STOPNIA

Nauczyciel:
Barbara Kukuła

System oceniania z chemii został opracowany na podstawie Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania (WSO) przyjętego w Zespole Szkół Zawodowych im. K. Pułaskiego w Gorlicach.               W odniesieniu do zagadnień nieujętych w niniejszym dokumencie obowiązuje WSO.

I.ZASADY OGÓLNE:
1.Nauczyciel na początku każdego roku szkolnego informuje uczniów o wymaganiach edukacyjnych 
wynikających z realizowanego przez siebie programu nauczania, oraz przedstawia uczniom zasady 
przedmiotowego systemu oceniania.
2.Nauczyciel informuje uczniów o sposobach sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów.
3.Oceny są jawne – zarówno dla ucznia jak i jego rodziców (opiekunów).
4.Sprawdzone i ocenione prace kontrolne uczeń (jak i jego rodzic – w razie życzenia) otrzymuje do wglądu na zasadach określonych przez nauczyciela.
5.Oceny klasyfikacyjne ustala się w terminach i skali określonej w WSO.
6.Przedmiotem oceny są: 
a)	 umiejętności – uczeń potrafi,
b)	postawy – zaangażowanie w procesie nauczania – uczenia się,
c)	aktywność; systematyczność.
II. OCENĘ BIEŻĄCĄ UCZEŃ OTRZYMUJE ZA:
1. Prace pisemne:
a)	Zadania domowe:                                                                                                                                             - w formie dłuższej lub krótszej wypowiedzi (referatu, opisu, notatki, albo w formie odpowiedzi na postawione pytania). W zależności od rodzaju pracy pisemnej uczeń otrzymuje ocenę, lub „+”; przy ocenie pisemnej pracy domowej uwzględnia się: zgodność z tematem pracy, poprawność merytoryczną, zawartość rzeczową, wkład pracy ucznia, kreatywność, spójność językową oraz poprawność ortograficzną. Nie przewiduje się poprawy ocen z prac domowych.
b)	Kartkówki:
- obejmują materiał z kilku poprzednich lekcji – od 1 do 3,
- kartkówki nie muszą być przez nauczyciela zapowiadane wcześniej,
- w razie nieobecności uczeń zobowiązany jest poddać się tej formie sprawdzenia  
   wiadomości na zasadach określonych przez nauczyciela,
c)  Sprawdziany pisemne: 
- sprawdziany obejmują większą partię materiału (zazwyczaj dany dział),
- sprawdzian powinien być zapowiedziany co najmniej jeden tydzień przed terminem jego przeprowadzenia,
- w przypadku nieuczestniczenia w pisemnym sprawdzianie, bez względu na przyczyny, uczeń ma obowiązek poddać się tej formie sprawdzania osiągnięć w określonym przez nauczyciela   
terminie, niepoddanie się tej formie sprawdzania osiągnięć jest równoznaczne z wystawieniem 
oceny niedostatecznej,
 - uczeń, który otrzymał ze sprawdzianu ocenę niedostateczną ma prawo do jej poprawy                 w terminie wyznaczonym przez nauczyciela. Ocena z poprawy jest odnotowana  w dzienniku obok pierwszej oceny to jest niedostatecznej i obydwie są brane pod uwagę przy ustalaniu oceny śródrocznej i rocznej. 

2. Wypowiedź ustna, w tym przygotowanie (wygłoszenie) referatu: 
a)	uczeń powinien przynajmniej raz w semestrze uczestniczyć w tej formie sprawdzania wiadomości i umiejętności,
b)	w odpowiedzi ustnej ucznia ocenie podlega: zawartość merytoryczna wypowiedzi, w tym posługiwanie się terminologią przedmiotową, kompozycja logiczna i spójność rozwiązania, umiejętność uzasadniania i argumentowania, formułowania myśli, wyrażania sądów i opinii, jasność i precyzyjność wypowiedzi, poprawność językowa,
c)	wypowiedź ustna ucznia na lekcji dotyczy materiału programowego z trzech ostatnich lekcji (rekapitulacja wtórna), w uzasadnionych przypadkach ocenie podlega również wypowiedź na temat bieżącej lekcji (rekapitulacja pierwotna),
d)	wystawiona ocena powinna być krótko uzasadniona przez nauczyciela,
e)	oceny z odpowiedzi poprawiamy następną oceną.

3. Aktywność ucznia na lekcji:
a)	uczeń ma obowiązek aktywnie uczestniczyć w lekcjach i angażować się we wszelkie czynności edukacyjne podejmowane na zajęciach przedmiotowych,
b)	za aktywne uczestniczenie w lekcji – zgłaszanie się do odpowiedzi,  pracę w grupie, zgłaszanie pomysłów i rozwiązań postawionych problemów uczeń może otrzymać plusa „+”,albo za szczególne zaangażowanie nawet ocenę dobrą lub bardzo dobrą wpisaną do dziennika. Otrzymane trzy plusy w semestrze skutkują na koniec każdego semestru oceną bardzo dobry; natomiast dwa plusy – oceną dobry, zaś jeden plus w rozliczeniu semestralnym daje ocenę dostateczną,
c)	brak jakiejkolwiek pracy ucznia na lekcji, pomimo kontroli i zwracania uwagi przez nauczyciela oraz niewykonanie żadnego ćwiczenia i zadania może skutkować oceną niedostateczną wpisaną na danej lekcji do dziennika.
III. INNE POSTANOWIENIA:
1.Uczeń jest zobowiązany do posiadania (wybranego przez nauczyciela) podręcznika, oraz zeszytu przedmiotowego na każdej lekcji przedmiotu.
2.W wypadku opuszczenia przez ucznia ponad 50% zajęć lekcyjnych z chemii i braku podstaw do wystawienia oceny uczeń nie jest klasyfikowany.
3.W przypadkach uzasadnionych, na przykład długiej choroby, potwierdzonej zwolnieniem lekarskim na piśmie, uczeń może zgłosić brak przygotowania do lekcji. W takich wypadkach uczeń ma jednak obowiązek uzupełnić braki wiedzy i notatki w zeszycie w możliwie szybkim czasie.
4. Osiągnięcia ucznia w konkursach przedmiotowych mogą podwyższyć ocenę śródroczną lub roczną.
5. Zadania domowe i opracowania samodzielne będą sprawdzane wyrywkowo, za ich brak uczeń 
    otrzymuje ocenę niedostateczną.
6. Nieobecność na lekcji nie zwalnia z obowiązku przygotowania się do kolejnych zajęć (uczeń może odpowiadać lub pisać sprawdzian).
7. Uczeń, który otrzyma ocenę niedostateczną (na pierwszy semestr)ma obowiązek zaliczyć na 
pozytywną ocenę materiał nauczania z I semestru w terminie i formie ustalonej z nauczycielem.
8.Termin podania wyników z prac pisemnych nie powinien przekraczać dwóch tygodni od czasu 
     przeprowadzenia.

9. Organizacja edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi:
► Uczniowie z trudnościami dydaktycznymi:
- w związku z dużym problemem w selekcji i wyborze najważniejszych informacji z danego tematu  
  można wypisać kilka podstawowych pytań, na które uczeń powinien znaleźć odpowiedź czytając dany  
  materiał (przy odpytywaniu prosić o udzielenie na nie odpowiedzi),
- pozostawianie większej ilości czasu na przygotowanie się z danego materiału (dzielenie go na małe części,  
  wyznaczanie czasu na jego zapamiętanie),
- wspomaganie rozumienia treści tekstów czytanych samodzielnie poprzez pytania dodatkowe, wskazówki,
- podawanie poleceń w prostej formie,
- częste odwoływanie się do konkretu, przykładu, 
- unikanie pytań problemowych, przekrojowych, 
- odrębne instruowanie ucznia, zadawanie do domu tyle, ile uczeń jest w stanie wykonać samodzielnie.

► Specyficzne trudności w uczeniu się:
a) Dysgrafia, czyli brzydkie, nieczytelne pismo –  dostosowanie wymagań będzie dotyczyło formy 
    sprawdzania wiedzy, np., jeśli nauczyciel nie może przeczytać pracy ucznia, może go poprosić, aby 
    uczynił to sam, lub przepytać ustnie z tego zakresu materiału, może też skłaniać ucznia do pisania 
   drukowanymi literami lub na komputerze,
b) Dysortografia, czyli trudności z poprawną pisownią pod względem ortograficznym, fonetycznym, 
    interpunkcyjnym – dostosowanie wymagań dotyczy głównie formy  sprawdzania i oceniania wiedzy 
    z tego zakresu – podczas oceny prac pisemnych nie  uwzględnia się poprawności ortograficznej,
c) Dysleksja:
  - uwzględnianie trudności z zapamiętywaniem nazw, symboli, wzorów,
  - w czasie odpowiedzi ustnych dyskretne naprowadzanie, dawanie więcej czasu na przypomnienie 
     nazw, terminów,
 - podczas uczenia stosowanie technik skojarzeniowych ułatwiających zapamiętywanie,
 - wprowadzanie w nauczaniu metod aktywnych, angażujących jak najwięcej zmysłów (ruch, dotyk, 
   wzrok, słuch), używanie wielu pomocy dydaktycznych, urozmaicanie procesu nauczania,
 - zróżnicowanie formy sprawdzania wiadomości i umiejętności tak, by ograniczyć ocenianie na podstawie 
   pisemnych odpowiedzi ucznia,
 - przeprowadzanie sprawdzenia wiadomości ustnie z ławki, niekiedy nawet odpytywanie indywidualnie, 
 - częste  ocenianie prac domowych.
► Uczniowie z zaburzeniami zachowania i emocji – (nadpobudliwi psychoruchowo  ADHD, 
     niedostosowani społecznie lub zagrożeni niedostosowaniem, z zaburzeniami zachowania):
- nie karanie za objawy nadpobudliwości np. wiercenie się na lekcji,
- upewnienie się czy uczeń zrozumiał wydane polecenie (w razie potrzeby powtórzyć je jeszcze raz),
- w trakcie lekcji sprawdzać, czy uczeń kontynuuje zadaną pracę (jeśli nie – przypomnieć mu po raz 
  kolejny co ma robić),
- gdy uczeń zgłasza się niepytany do odpowiedzi, przekrzykuje innych – takie zachowanie ignorować,
- rozkładanie trudniejszych zadań na etapy,
- stałe kontrolowanie i przypominanie o obowiązkach, oraz pomoc w ich realizacji, 
- przed zakończeniem lekcji sprawdzanie czy uczeń zapisał notatkę, treść zadania domowego.
► Uczniowie słabowidzący:
- właściwe umiejscowienie ucznia w klasie (zapewniające właściwe oświetlenie i widoczność),
- udostępnianie tekstów (np. testów sprawdzających wiedzę) w wersji powiększonej,
- zwracanie uwagi na szybsze zmęczenie ucznia związaną ze zużywaniem większej energii na patrzenie 
  i interpretację informacji uzyskanych drogą wzrokową, w związku z tym wydłużanie czasu na 
  wykonanie określonych zadań,
- częste zadawanie pytania- „co widzisz?” w celu sprawdzenia i uzupełnienia słownego trafności doznań 
  wzrokowych.
► Uczniowie słabosłyszący:
- zapewnić dobre oświetlenie klasy, oraz miejsce dla ucznia w pierwszej ławce w rzędzie od okna, uczeń 
  będąc blisko nauczyciela, którego twarz jest dobrze oświetlona, może słuchać jego wypowiedzi 
  i jednocześnie odczytywać mowę z ust, należy też umożliwić uczniowi odwracanie się w kierunku 
  innych kolegów odpowiadających na lekcji co ułatwi lepsze zrozumienie ich wypowiedzi,
- należy mówić do ucznia wyraźnie używając normalnego głosu i intonacji, unikać gwałtownych ruchów 
  głową czy nadmiernej gestykulacji,
- trzeba zadbać o spokój i ciszę w klasie, eliminować zbędny hałas m.in. zamykać okna przy ruchliwej  
  ulicy, unikać szeleszczenia kartkami papieru, szurania krzesłami, to utrudnia dziecku rozumienie poleceń 
  nauczyciela,
- nauczyciel winien upewnić się czy polecenia kierowane do całej klasy są właściwie rozumiane przez 
  ucznia niedosłyszącego, w przypadku trudności zapewnić mu dodatkowe wyjaśnienia, sformułować 
  inaczej polecenie,
- uczeń niedosłyszący powinien siedzieć w ławce ze zdolnym uczniem, zrównoważonym emocjonalnie, 
  który chętnie dodatkowo będzie pomagał mu np. szybciej otworzy książkę, wskaże ćwiczenie, pozwoli 
  przepisać notatkę z zeszytu itp.,
- w czasie lekcji wskazane jest używanie jak najczęściej pomocy wizualnych i tablicy (m.in. zapisanie 
  nowego tematu, nowych i ważniejszych wzorów, równań reakcji chemicznych),
- przy ocenie prac pisemnych nie należy uwzględniać błędów wynikających z niedosłuchu, one nie 
  powinny obniżyć ogólnej oceny pracy,
- uczeń niedosłyszący jest w stanie opanować konieczne i podstawowe wiadomości zawarte w programie 
  nauczania ale wymaga to od niego znacznie więcej czasu i wkładu pracy, przy ocenie osiągnięć ucznia 
  z wadą słuchu należy szczególnie doceniać własną aktywność i wkład pracy ucznia, a także jego 
  stosunek do obowiązków szkolnych (systematyczność, obowiązkowość, dokładność).
► Uczniowie zdolni:
- indywidualizacja, stopniowanie trudności,
- powierzanie odpowiedzialnych ról,
- tworzenie takich sytuacji dydaktycznych, które będą dla ucznia wyzwaniem i źródłem satysfakcji,
- wspieranie kreatywności i samodzielności ucznia we wszystkich obszarach nauczania chemii,
- zachęcanie do pracy pozalekcyjnej i pozaszkolnej np.: konkursy, olimpiady, projekty, również pomoc 
  kolegom o mniejszych możliwościach intelektualnych,
- zaangażowanie ucznia w tworzenie pomocy dydaktycznych,
- otwartość na inicjatywy i pomysły ucznia.
► Uczniowie przewlekle chorzy: 
- dostosowanie warunków organizacyjnych zgodnie z zaleceniami lekarza,
- korzystanie z zaleconego przez lekarza sprzętu medycznego i leków,
- zwiększanie motywacji do nauki i terapii,
- organizacja czasu pracy ucznia w szkole i w domu z dokładnym rozeznaniem ile czasu zajmuje mu 
  wykonanie poszczególnych czynności edukacyjnych,
- konieczność zapewnienia pomocy przy nadrabianiu zaległości związanych z absencją szkolną,
a) diabetycy:
-  możliwość zmierzenia poziomu glukozy na gleukometrze w dowolnym momencie –  także w trakcie 
   trwania lekcji,
-  możliwość podania insuliny,
-  możliwość zmiany zestawu infuzyjnego w przypadku leczenia osobistą pompą insulinową w odpowiednich 
   warunkach zapewniających bezpieczeństwo i dyskrecję,
-  możliwość spożycia posiłków o określonej godzinie, a jeśli istnieje taka potrzeba , nawet w trakcie 
   trwania lekcji,
-  możliwość zaspokojenia pragnienia, oraz możliwość korzystania z toalety, także w czasie trwania zajęć 
   lekcyjnych (należy pamiętać, że częste oddawanie moczu jest objawem hiperglikemii),
b) uczniowie z epilepsją:
- z  uwagi na niepożądane działanie  leków przeciwpadaczkowych,  nawracające  napady,  oraz  zmiany                  
  w mózgu zaburzające funkcje  pamięci  lub  mowy uczniowie ci mają ograniczone możliwości    
  wykorzystywania swojego  potencjału umysłowego w nauce szkolnej, narażeni są na  wyższy poziom  stresu 
  wynikający z obawy przed napadem i komentarzami rówieśników na ich temat, stąd częściej występują                 
  u nich cechy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej, trudności w czytaniu i pisaniu oraz inne trudności 
  szkolne,
- w razie narastających trudności szkolnych, trzeba zapewnić uczniowi możliwość douczania, zorganizować 
  odpowiednio czas na naukę z częstymi przerwami na odpoczynek, modyfikować  i zmieniać sposoby 
  przyswajania wiadomości szkolnych; należy zapewnić uczniowi prawidłową, spokojną i przyjazną 
  atmosferę.

► Uczniowie z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją:
- w pracy z uczniem dotkniętym tą dysfunkcją trzeba uwzględnić fakt, że ma on trudności w uczeniu się ze słuchu, rozumieniu wykładów i poleceń nauczyciela (zwłaszcza złożonych), zwracając się do ucznia bezpośrednio, należy stanąć blisko niego w ten sposób, aby widział usta nauczyciela, i mówić hiperpoprawnie, wykonując wyraźne ruchy ustami; nie należy oczekiwać szybkich odpowiedzi, uczeń potrzebuje więcej czasu niż inni aby sformułować odpowiedź, ( w przypadku trudności ze zrozumieniem wypowiedzi ucznia najlepiej patrzeć na jego usta),
- ograniczać konieczność pamięciowego opanowywania wiedzy,
- oferować na zajęciach gotowe wykresy, tabele, mapy,  
- umieszczać podręczniki czy inne pomoce na kontrastowym tle, co pozwala na lepszą koncentrację, 
korzystne jest by funkcję tę pełniła mata przeciwpoślizgowa, co jednocześnie zabezpiecza przed niekontrolowanym przesuwaniem spowodowanym ruchami mimowolnymi.

► Uczniowie mający trudności z adaptacją: 
-  indywidualizacja pracy - dostosowanie wymagań do możliwości i potrzeb ucznia, indywidualny program pracy ustalony przez nauczyciela i uwzględniający zróżnicowane tempo pracy, oraz specjalistyczne metody nauczania,
-  objęcie uczniów pomocą psychologiczno-pedagogiczną,
- zorganizowanie zajęć dydaktyczno-wyrównawczych i korekcyjno-kompensacyjnych,
-  rozpoznawanie i diagnozowanie trudności adaptacyjnych ucznia,
- motywowanie ucznia do wzmożonej pracy,
- aktywizacja ucznia,
- współpraca nauczycieli i rodziców w przezwyciężaniu trudności adaptacyjnych.

► Uczniowie przeżywający traumę:
- ścisła (regularna i częsta) współpraca z rodzicami czy opiekunami ucznia,
- ewentualny kontakt ze specjalistami pracującymi z uczniem poza szkołą, przestrzeganie ich zaleceń czy wskazówek, informowanie o sytuacji ucznia w szkole,
-  bezpośrednie zaangażowanie psychologa czy pedagoga szkolnego, zaofiarowanie dziecku możliwości natychmiastowego kontaktu (spotkania, rozmowy) w szkole w przypadku pojawienia się problemów,                z którymi uczeń nie może poradzić sobie samodzielnie,
-  przygotowanie wychowawcy i nauczycieli do odpowiedniego, „ochronnego” zachowania wobec poszkodowanego ucznia (np. wyrozumiałość w przypadku „złego dnia”, tolerowanie nieprzygotowania częstszego niż dopuszczalne oraz słabszych, czasem niezadowalających wyników, cierpliwość                       w przypadku trudności w koncentracji, zapamiętywaniu itd.),
- przygotowanie klasy do zrozumienia sytuacji kolegi czy koleżanki i podanie wzorów zachowań wspierających, oraz integrujących.

V. WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE 

Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który:
•	ma i stosuje wiadomości oraz umiejętności wykraczające poza zakres wymagań podstawy programowej dla danego etapu kształcenia,
•	ma i stosuje wiadomości oraz umiejętności z zakresu wymagań podstawy programowej dla danego etapu kształcenia i stosuje je do rozwiązania zadań problemowych o wysokim stopniu złożoności,
•	formułuje problemy oraz dokonuje analizy i syntezy nowych zjawisk,
•	osiąga sukcesy w konkursach chemicznych na szczeblu wyższym niż szkolny.

Ocenę bardzo dobrą otrzymuje uczeń, który:
•	opanował w pełnym zakresie wiadomości i umiejętności określone w wymaganiach podstawy programowej,
•	stosuje zdobytą wiedzę i umiejętności do rozwiązywania problemów oraz zadań problemowych (nowych),
•	wykazuje dużą samodzielność i potrafi bez pomocy nauczyciela korzystać z różnych źródeł wiedzy, np.: układu okresowego pierwiastków chemicznych, wykresów, tablic chemicznych, encyklopedii i Internetu,
•	projektuje i bezpiecznie wykonuje doświadczenia chemiczne,
•	biegle zapisuje i bilansuje równania reakcji chemicznych oraz samodzielnie rozwiązuje zadania obliczeniowe o dużym stopniu trudności.

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który:
•	opanował w dużym zakresie wiadomości i umiejętności określone w wymaganiach podstawy programowej,
•	poprawnie stosuje wiadomości i umiejętności do samodzielnego rozwiązywania typowych zadań 
i problemów,
•	korzysta z układu okresowego pierwiastków chemicznych, wykresów, tablic chemicznych 
i innych źródeł wiedzy chemicznej,
•	bezpiecznie wykonuje doświadczenia chemiczne,
•	zapisuje i bilansuje równania reakcji chemicznych,
•	samodzielnie rozwiązuje zadania obliczeniowe o średnim stopniu trudności.

Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który:
•	opanował w zakresie podstawowym te wiadomości i umiejętności określone w wymaganiach podstawy programowej, które są konieczne do dalszego kształcenia,
•	z pomocą nauczyciela poprawnie stosuje wiadomości i umiejętności do rozwiązywania typowych zadań i problemów,
•	z pomocą nauczyciela korzysta ze źródeł wiedzy, takich jak: układ okresowy pierwiastków chemicznych, wykresy, tablice chemiczne,
•	z pomocą nauczyciela bezpiecznie wykonuje doświadczenia chemiczne,
•	z pomocą nauczyciela zapisuje i bilansuje równania reakcji chemicznych oraz rozwiązuje zadania obliczeniowe o niewielkim stopniu trudności.

Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który:
•	ma pewne braki w wiadomościach i umiejętnościach określonych w wymaganiach podstawy programowej, ale nie przekreślają one możliwości dalszego kształcenia,
•	z pomocą nauczyciela rozwiązuje typowe zadania teoretyczne i praktyczne o niewielkim stopniu trudności, 
•	z pomocą nauczyciela bezpiecznie wykonuje proste doświadczenia chemiczne, zapisuje proste wzory i równania reakcji chemicznych. 

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny
Chemia
Zakres podstawowy - Technikum klasa I .

1. Budowa atomu. Układ okresowy pierwiastków chemicznych
Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
−	wymienia nazwy szkła i sprzętu laboratoryjnego
−	zna i stosuje zasady BHP obowiązujące w pracowni chemicznej
−	rozpoznaje piktogramy i wyjaśnia ich znaczenie
−	omawia budowę atomu
−	definiuje pojęcia: atom, elektron, proton, neutron, nukleony, elektrony walencyjne
−	oblicza liczbę protonów, elektronów i neutronów w atomie danego pierwiastka chemicznego na podstawie zapisu 
−	definiuje pojęcia: masa atomowa, liczba atomowa, liczba masowa, jednostka masy atomowej, masa cząsteczkowa
−	podaje masy atomowe i liczby atomowe pierwiastków chemicznych, korzystając z układu okresowego
−	oblicza masy cząsteczkowe związków chemicznych 
−	omawia budowę współczesnego modelu atomu
−	definiuje pojęcia pierwiastek chemiczny, izotop
−	podaje treść prawa okresowości
−	omawia budowę układu okresowego pierwiastków chemicznych
−	wskazuje w układzie okresowym pierwiastki chemiczne należące do bloków s oraz p
−	określa podstawowe właściwości pierwiastka chemicznego na podstawie znajomości jego położenia w układzie okresowym
−	wskazuje w układzie okresowym pierwiastki chemiczne zaliczane do niemetali i metali
−	definiuje pojęcie elektroujemność 
−	wymienia nazwy pierwiastków elektrododatnich i elektroujemnych, korzystając z tabeli elektroujemności
−	wymienia przykłady cząsteczek pierwiastków chemicznych (np. O2, H2) i związków chemicznych (np. H2O, HCl)
−	definiuje pojęcia: wiązanie chemiczne, wartościowość, polaryzacja wiązania, dipol
−	wymienia i charakteryzuje rodzaje wiązań chemicznych (jonowe, kowalencyjne, kowalencyjne  spolaryzowane, wiązanie koordynacyjne, (metaliczne)
−	definiuje pojęcia wiązanie σ, wiązanie π
−	podaje zależność między różnicą elektroujemności w cząsteczce a rodzajem wiązania
−	wymienia przykłady cząsteczek, w których występuje wiązanie jonowe, kowalencyjne i kowalencyjne spolaryzowane
−	opisuje budowę wewnętrzną metali
	Uczeń:
−	wyjaśnia przeznaczenie podstawowego szkła i sprzętu laboratoryjnego
−	bezpiecznie posługuje się podstawowym sprzętem laboratoryjnym i odczynnikami chemicznymi
−	wyjaśnia pojęcia powłoka, podpowłoka
−	wykonuje proste obliczenia związane z pojęciami: masa atomowa, liczba atomowa, liczba masowa, jednostka masy atomowej
−	zapisuje powłokową konfigurację elektronową atomów pierwiastków chemicznych o liczbie atomowej Z od 1 do 20
−	wyjaśnia budowę współczesnego układu okresowego pierwiastków chemicznych, uwzględniając podział na bloki s, p, d oraz f
−	wyjaśnia, co stanowi podstawę budowy współczesnego układu okresowego pierwiastków chemicznych 
−	wyjaśnia, podając przykłady, jakich informacji na temat pierwiastka chemicznego dostarcza znajomość jego położenia w układzie okresowym
−	wskazuje zależności między budową elektronową pierwiastka i jego położeniem w grupie i okresie układu okresowego a jego właściwościami fizycznymi i chemicznymi 
−	omawia zmienność elektroujemności pierwiastków chemicznych w układzie okresowym
−	wyjaśnia regułę dubletu elektronowego i oktetu elektronowego
−	przewiduje rodzaj wiązania chemicznego na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków chemicznych 
−	wyjaśnia sposób powstawania wiązań kowalencyjnych, kowalencyjnych spolaryzowanych, jonowych i metalicznych
−	wymienia przykłady i określa właściwości substancji, w których występują wiązania metaliczne, wodorowe, kowalencyjne, kowalencyjne spolaryzowane, jonowe
−	wyjaśnia właściwości metali na podstawie znajomości natury wiązania metalicznego

	Uczeń:
−	wie, jak przeprowadzić doświadczenie chemiczne
−	przedstawia ewolucję poglądów na temat budowy materii
−	wyjaśnia, od czego zależy ładunek jądra atomowego i dlaczego atom jest elektrycznie obojętny
−	wykonuje obliczenia związane z pojęciami: masa atomowa, liczba atomowa, liczba masowa, jednostka masy atomowej (o większym stopniu trudności)
−	zapisuje konfiguracje elektronowe atomów pierwiastków chemicznych o liczbach atomowych Z od 1 do 20 oraz jonów o podanym ładunku (zapis konfiguracji pełny i skrócony) 
−	wyjaśnia pojęcie czterech liczb kwantowych 
−	wyjaśnia pojęcia orbitale 
s, p, d, f 
−	analizuje zmienność charakteru chemicznego pierwiastków grup głównych zależnie od ich położenia w układzie okresowym
−	wykazuje zależność między położeniem pierwiastka chemicznego w danej grupie i bloku energetycznym a konfiguracją elektronową powłoki walencyjnej
−	analizuje zmienność elektroujemności i charakteru chemicznego pierwiastków chemicznych w układzie okresowym
−	zapisuje wzory elektronowe (wzory kropkowe) i kreskowe cząsteczek, w których występują wiązania kowalencyjne, kowalencyjne spolaryzowane, jonowe oraz koordynacyjne
−	wyjaśnia, dlaczego wiązanie koordynacyjne nazywane jest też wiązaniem donorowo-
-akceptorowym
−	omawia sposób, w jaki atomy pierwiastków chemicznych bloku s i p osiągają trwałe konfiguracje elektronowe (tworzenie jonów)
−	charakteryzuje wiązanie metaliczne i wodorowe oraz podaje przykłady ich powstawania
−	wyjaśnia związek między wartością elektroujemności a możliwością tworzenia kationów i anionów
−	zapisuje równania reakcji powstawania jonów i tworzenia wiązania jonowego
−	przedstawia graficznie tworzenie się wiązań typu σ i π
−	określa wpływ wiązania wodorowego na nietypowe właściwości wody
−	wyjaśnia pojęcie siły van der Waalsa
−	porównuje właściwości substancji jonowych, cząsteczkowych, kowalencyjnych, metalicznych oraz substancji o wiązaniach wodorowych	Uczeń:
−	wyjaśnia, na czym polega dualizm korpuskularno-
-falowy
−	wyjaśnia, dlaczego zwykle masa atomowa pierwiastka chemicznego nie jest liczbą całkowitą
−	definiuje pojęcia promieniotwórczość, okres półtrwania
−	wyjaśnia, co to są izotopy pierwiastków chemicznych, na przykładzie atomu wodoru
−	uzasadnia przynależność pierwiastków chemicznych do poszczególnych bloków energetycznych
−	porównuje wiązanie koordynacyjne z wiązaniem kowalencyjnym
−	zapisuje wzory elektronowe (wzory kropkowe) i kreskowe cząsteczek lub jonów, w których występują wiązania koordynacyjne
−	określa rodzaj i liczbę wiązań σ i π w prostych cząsteczkach (np. CO2, N2)
−	określa rodzaje oddziaływań między atomami 
a cząsteczkami na podstawie wzoru chemicznego lub informacji o oddziaływaniu
−	analizuje mechanizm przewodzenia prądu elektrycznego przez metale i stopione sole
−	wyjaśnia wpływ rodzaju wiązania na właściwości fizyczne substancji
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Badanie właściwości fizycznych substancji tworzących kryształy
	
Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który:
•	oblicza masę atomową pierwiastka chemicznego o znanym składzie izotopowym
•	oblicza procentową zawartość izotopów w pierwiastku chemicznym
•	wyjaśnia, na czym polega zjawisko promieniotwórczości naturalnej i sztucznej
•	podaje przykłady praktycznego wykorzystania zjawiska promieniotwórczości i ocenia związane z tym zagrożenia

2. Systematyka związków nieorganicznych
Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
−	definiuje pojęcia: równanie reakcji chemicznej, substraty, produkty, reakcja syntezy, reakcja analizy, reakcja wymiany
−	definiuje pojęcie tlenki 
−	zapisuje wzory i nazwy systematyczne wybranych tlenków metali i niemetali
−	zapisuje równania reakcji otrzymywania tlenków co najmniej jednym sposobem
−	definiuje pojęcia: tlenki kwasowe, tlenki zasadowe, tlenki obojętne, tlenki amfoteryczne 
−	definiuje pojęcia wodorotlenki i zasady
−	opisuje budowę wodorotlenków
−	zapisuje wzory i nazwy systematyczne wybranych wodorotlenków
−	wyjaśnia różnicę między zasadą a wodorotlenkiem
−	zapisuje równanie reakcji otrzymywania wybranego wodorotlenku i wybranej zasady
−	definiuje pojęcia: amfoteryczność, wodorotlenki amfoteryczne
−	zapisuje wzory i nazwy wybranych wodorotlenków amfoterycznych
−	definiuje pojęcie wodorki
−	podaje zasady nazewnictwa wodorków
−	definiuje pojęcia kwasy, moc kwasu
−	wymienia sposoby klasyfikacji kwasów (tlenowe i beztlenowe)
−	zapisuje wzory i nazwy systematyczne kwasów
−	wymienia metody otrzymywania kwasów
−	definiuje pojęcie sole
−	wymienia rodzaje soli
−	zapisuje wzory i nazwy systematyczne prostych soli
−	wymienia metody otrzymywania soli
−	wymienia przykłady soli występujących w przyrodzie, określa ich właściwości i zastosowania
−	omawia zastosowanie soli
−	opisuje znaczenie soli dla funkcjonowania organizmu człowieka
−	wyjaśnia pojęcie hydraty
−	wyjaśnia proces twardnienia zaprawy gipsowej	Uczeń:
−	zapisuje wzory i nazwy systematyczne tlenków
−	zapisuje równania reakcji otrzymywania tlenków pierwiastków chemicznych o liczbie atomowej Z od 1 do 20
−	dokonuje podziału tlenków na kwasowe, zasadowe i obojętne
−	wyjaśnia zjawisko amfoteryczności
−	wymienia przykłady tlenków kwasowych, zasadowych, obojętnych i amfoterycznych
−	zapisuje równania reakcji chemicznych tlenków kwasowych i zasadowych z wodą
−	projektuje doświadczenie Otrzymywanie tlenku miedzi
−	projektuje doświadczenie Badanie działania wody na tlenki metali i niemetali
−	wymienia przykłady zastosowania tlenków 
−	opisuje odmiany, właściwości i zastosowania SiO2
−	zapisuje wzory i nazwy systematyczne wodorotlenków
−	wymienia metody otrzymywania wodorotlenków i zasad
−	klasyfikuje wodorotlenki ze względu na ich charakter chemiczny
−	projektuje doświadczenie Otrzymywanie wodorotlenku sodu w reakcji sodu z wodą
−	zapisuje równania reakcji chemicznych wybranych wodorotlenków i zasad z kwasami 
−	wymienia przykłady zastosowania wodorotlenków
−	opisuje charakter chemiczny wodorków
−	projektuje doświadczenie Badanie działania wody na wybrane związki pierwiastków chemicznych z wodorem
−	opisuje budowę kwasów 
−	zapisuje równania reakcji otrzymywania kwasów
−	dokonuje podziału podanych kwasów na tlenowe i beztlenowe
−	szereguje kwasy pod względem mocy
−	podaje nazwy kwasów nieorganicznych na podstawie ich wzorów chemicznych
−	projektuje doświadczenia pozwalające otrzymać kwasy różnymi metodami
−	omawia typowe właściwości chemiczne kwasów (zachowanie wobec metali, tlenków metali, wodorotlenków i soli kwasów o mniejszej mocy)
−	opisuje budowę soli
−	zapisuje wzory i nazwy systematyczne soli
−	określa właściwości chemiczne soli
−	zapisuje równania reakcji chemicznych wybranych wodorotlenków i zasad z kwasami 
−	przeprowadza doświadczenie chemiczne mające na celu otrzymanie wybranej soli w reakcji zobojętniania oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej
−	wyjaśnia pojęcia wodorosole i hydroksosole
−	zapisuje równania reakcji otrzymywania wybranej soli trzema sposobami i zapisuje równania tych reakcji w postaci cząsteczkowej
−	opisuje rodzaje skał wapiennych (wapień, marmur, kreda), ich właściwości i zastosowania
−	projektuje doświadczenie Wykrywanie skał wapiennych
−	projektuje doświadczenie Termiczny rozkład wapieni
−	podaje informacje na temat składników zawartych w wodzie mineralnej w aspekcie ich działania na organizm ludzki
−	podaje przykłady nawozów naturalnych i sztucznych, uzasadnia potrzebę ich stosowania
−	zapisuje wzory i nazwy hydratów
−	podaje właściwości hydratów
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Usuwanie wody z hydratów
−	wyjaśnia proces twardnienia zaprawy wapiennej	Uczeń:
−	wymienia różne kryteria podziału tlenków
−	zapisuje reakcje tlenu z  metalami: Na, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu
−	wskazuje w układzie okresowym pierwiastki chemiczne, które mogą tworzyć tlenki amfoteryczne
−	dokonuje podziału tlenków na kwasowe, zasadowe, obojętne i amfoteryczne oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych z kwasami i zasadami
−	opisuje proces produkcji szkła, jego rodzaje i zastosowania 
−	wskazuje w układzie okresowym pierwiastki chemiczne, które mogą tworzyć tlenki amfoteryczne
−	podaje przykłady nadtlenków i ich wzory sumaryczne
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Badanie właściwości wodorotlenku sodu
−	zapisuje równania reakcji otrzymywania wodorotlenków i zasad
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie chemiczne Otrzymywanie wodorotlenku glinu i badanie jego właściwości amfoterycznych oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych w formie cząsteczkowej i jonowej
−	zapisuje równania reakcji wodorków pierwiastków 17. grupy z zasadami i wodą
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Otrzymywanie kwasu chlorowodorowego i zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Otrzymywanie kwasu siarkowego(IV) i zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych
−	zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych dotyczących właściwości chemicznych kwasów (zachowanie wobec metali, tlenków metali, wodorotlenków i soli kwasów o mniejszej mocy)
−	zapisuje równania reakcji chemicznych ilustrujące utleniające właściwości wybranych kwasów
−	wymienia przykłady zastosowania kwasów
−	zapisuje równania reakcji otrzymywania wybranej soli co najmniej pięcioma sposobami i zapisuje równania tych reakcji w postaci cząsteczkowej, jonowej i skróconym zapisem jonowym
−	określa różnice w budowie cząsteczek soli obojętnych, prostych, podwójnych 
i uwodnionych
−	podaje nazwy i zapisuje wzory sumaryczne wybranych wodorosoli i hydroksosoli 
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Gaszenie wapna palonego
−	opisuje mechanizm zjawiska krasowego
−	porównuje właściwości hydratów i soli bezwodnych
−	wyjaśnia proces otrzymywania zaprawy wapiennej i proces jej twardnienia

	Uczeń:
−	projektuje doświadczenie chemiczne Badanie działania zasady i kwasu na tlenki metali i niemetali oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych
−	określa charakter chemiczny tlenków pierwiastków chemicznych o liczbie atomowej Z od 1 do 20 na podstawie ich zachowania wobec wody, kwasu i zasady; zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych
−	przewiduje charakter chemiczny tlenków wybranych pierwiastków i zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych 
−	przewiduje wzór oraz charakter chemiczny tlenku, znając produkty reakcji chemicznej tego tlenku z wodorotlenkiem sodu i kwasem chlorowodorowym
−	analizuje właściwości pierwiastków chemicznych pod względem możliwości tworzenia tlenków i wodorotlenków amfoterycznych 
−	określa różnice w budowie i właściwościach chemicznych  tlenków i nadtlenków
−	analizuje tabelę rozpuszczalności wodorotlenków i soli w wodzie
−	projektuje i przeprowadza doświadczenia chemiczne, w których wyniku można otrzymać różnymi metodami wodorotlenki trudno rozpuszczalne w wodzie; zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych
−	zapisuje równania reakcji chemicznych potwierdzających charakter chemiczny wodorków
−	opisuje zjawisko kwaśnych opadów, zapisuje odpowiednie równania reakcji
−	określa różnice w budowie cząsteczek soli obojętnych, hydroksosoli i wodorosoli oraz podaje przykłady tych związków chemicznych 
−	ustala nazwy różnych soli na podstawie ich wzorów chemicznych
−	ustala wzory soli na podstawie ich nazw
−	podaje metody, którymi można otrzymać wybraną sól, i zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Otrzymywanie chlorku miedzi(II) w reakcji tlenku miedzi(II) z kwasem chlorowodorowym
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Otrzymywanie chlorku miedzi(II) w reakcji wodorotlenku miedzi(II) z kwasem chlorowodorowym
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Sporządzanie zaprawy gipsowej i badanie jej twardnienia
−	opisuje sposoby usuwania twardości wody, zapisuje odpowiednia równania reakcji	
Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który:
•	przygotowuje i prezentuje prace projektowe oraz zadania testowe z systematyki związków nieorganicznych, z uwzględnieniem ich właściwości oraz wykorzystaniem wiadomości z zakresu podstawowego chemii

3. Stechiometria
Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
−	definiuje pojęcia mol i masa molowa
−	wykonuje obliczenia związane z pojęciem masa cząsteczkowa
−	wykonuje bardzo proste obliczenia związane z pojęciami mol i masa molowa
−	podaje treść prawa Avogadra
−	wykonuje proste obliczenia stechiometryczne związane z prawem zachowania masy
	Uczeń:
−	wyjaśnia pojęcie objętość molowa gazów
−	wykonuje proste obliczenia związane z pojęciami: mol, masa molowa, objętość molowa gazów w warunkach normalnych
−	wyjaśnia pojęcia: skład jakościowy, skład ilościowy, wzór empiryczny, wzór rzeczywisty
−	wyjaśnia różnicę między wzorem empirycznym a wzorem rzeczywistym
−	wyjaśnia, na czym polegają obliczenia stechiometryczne
−	interpretuje równania reakcji chemicznych na sposób cząsteczkowy, molowy, ilościowo w masach molowych, ilościowo w objętościach molowych (gazy) oraz ilościowo w liczbach cząsteczek
−	projektuje doświadczenie Potwierdzenie prawa zachowania masy
−	wykonuje proste obliczenia stechiometryczne związane z masą molową oraz objętością molową substratów i produktów reakcji chemicznej	Uczeń:
−	wyjaśnia pojęcia liczba Avogadra i stała Avogadra
−	wykonuje obliczenia związane z pojęciami: mol, masa molowa, objętość molowa gazów, liczba Avogadra 
(o większym stopniu trudności)
−	wykonuje obliczenia związane z pojęciami stosunku atomowego, masowego i procentowego pierwiastków w związku chemicznym
−	wykonuje obliczenia związane z prawem stałości składu
−	oblicza skład procentowy związków chemicznych
−	rozwiązuje proste zadania związane z ustaleniem wzorów elementarnych i rzeczywistych związków chemicznych
	Uczeń:
−	porównuje gęstości różnych gazów na podstawie znajomości ich mas molowych
−	wykonuje obliczenia stechiometryczne dotyczące mas molowych, objętości molowych, liczby cząsteczek oraz niestechiometrycznych ilości substratów i produktów (o znacznym stopniu trudności)

Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który:
•	wyjaśnia różnicę między gazem doskonałym a gazem rzeczywistym
•	wykonuje obliczenia stechiometryczne dotyczące mas molowych, objętości molowych, liczby cząsteczek oraz niestechiometrycznych ilości substratów i produktów (o znacznym stopniu trudności)

4. Reakcje utleniania-redukcji. Elektrochemia
Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
−	definiuje pojęcie stopień utlenienia pierwiastka chemicznego
−	wymienia reguły obliczania stopni utlenienia pierwiastków w związkach chemicznych
−	określa stopnie utlenienia pierwiastków w prostych związkach chemicznych
−	definiuje pojęcia: reakcja utleniania-redukcji (redoks), utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja
−	zapisuje proste schematy bilansu elektronowego
−	wskazuje w prostych reakcjach redoks utleniacz, reduktor, proces utleniania i proces redukcji
−	określa etapy ustalania współczynników stechiometrycznych w równaniach reakcji redoks
−	wymienia najważniejsze reduktory stosowane w przemyśle
−	wyjaśnia pojęcia: ogniwo galwaniczne, półogniwo, elektroda, katoda, anoda, klucz elektrolityczny, SEM 
−	opisuje budowę i zasadę działania ogniwa Daniella
−	zapisuje schemat ogniwa galwanicznego
−	ustala znaki elektrod w ogniwie galwanicznym
−	wyjaśnia pojęcie potencjał elektrody (potencjał półogniwa)
−	wyjaśnia pojęcie standardowa (normalna) elektroda wodorowa
−	wyjaśnia pojęcie szereg elektrochemiczny metali
−	wymienia metody zabezpieczenia metali przed korozją	Uczeń:
−	oblicza zgodnie z regułami stopnie utlenienia pierwiastków w związkach chemicznych i jonach
−	wymienia przykłady reakcji redoks oraz wskazuje w nich utleniacz, reduktor, proces utleniania i proces redukcji
−	dobiera współczynniki stechiometryczne metodą bilansu elektronowego w prostych równaniach reakcji redoks
−	wyjaśnia, na czym polega otrzymywanie metali z rud z zastosowaniem reakcji redoks
−	wyjaśnia pojęcia szereg aktywności metali i reakcja dysproporcjonowania
−	projektuje doświadczenie chemiczne Porównanie aktywności chemicznej żelaza, miedzi i wapnia oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych
−	zapisuje równania reakcji rozcieńczonych i stężonych roztworów kwasów: azotowego(V) i siarkowego(VI) z Al, Fe, Cu, Ag
−	analizuje informacje wynikające z położenia metali w szeregu elektrochemicznym
−	podaje zasadę działania ogniwa galwanicznego
−	dokonuje podziału ogniw na odwracalne i nieodwracalne
−	definiuje pojęcia potencjał standardowy półogniwa i szereg elektrochemiczny metali
−	omawia proces korozji chemicznej oraz korozji elektrochemicznej metali
−	opisuje sposoby zapobiegania korozji.
−	opisuje budowę i działanie źródeł prądu stałego
−	projektuje i wykonuje doświadczenie Badanie wpływu różnych czynników na szybkość korozji elektrochemicznej	Uczeń:
−	przewiduje typowe stopnie utlenienia pierwiastków chemicznych na podstawie konfiguracji elektronowej ich atomów
−	analizuje równania reakcji chemicznych i określa, które z nich są reakcjami redoks
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie chemiczne Reakcje wybranych metali z roztworami kwasu azotowego(V) – stężonym i rozcieńczonym
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Reakcje wybranych metali z roztworami kwasu siarkowego(VI) – stężonym i rozcieńczonym
−	dobiera współczynniki stechiometryczne metodą bilansu elektronowego w równaniach reakcji redoks, w tym w reakcjach dysproporcjonowania
−	określa, które pierwiastki chemiczne w stanie wolnym lub w związkach chemicznych mogą być utleniaczami, a które reduktorami
−	wymienia zastosowania reakcji redoks w przemyśle
−	zapisuje równania reakcji chemicznych zachodzących w ogniwie Daniella
−	oblicza SEM ogniwa galwanicznego na podstawie standardowych potencjałów półogniw, z których jest ono zbudowane
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Badanie działania ogniwa galwanicznego
−	omawia zjawisko pasywacji glinu i wynikające z niego zastosowania glinu

	Uczeń:
−	określa stopnie utlenienia pierwiastków chemicznych w cząsteczkach i jonach złożonych
−	zapisuje równania reakcji kwasów utleniających z metalami szlachetnymi i ustala współczynniki stechiometryczne metodą bilansu elektronowego 
−	analizuje szereg aktywności metali i przewiduje przebieg reakcji chemicznych różnych metali z wodą, kwasami i solami
−	zapisuje równania reakcji zachodzących na elektrodach (na katodzie i anodzie) ogniwa galwanicznego o danym schemacie
−	zapisuje odpowiednie równania reakcji dotyczące korozji elektrochemicznej 
−	omawia wpływ różnych czynników na szybkość procesu korozji elektrochemicznej
	
Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który:
•	wyjaśnia różnicę między przebiegiem procesów elektrodowych w ogniwach i podczas elektrolizy
•	omawia proces elektrolizy wodnych roztworów elektrolitów i stopionych soli

5. Roztwory
Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
−	definiuje pojęcia: roztwór, mieszanina jednorodna, mieszanina niejednorodna, rozpuszczalnik, substancja rozpuszczana, roztwór właściwy, roztwór ciekły, roztwór stały, roztwór gazowy, zawiesina, roztwór nasycony, roztwór nienasycony, roztwór przesycony, rozpuszczanie, rozpuszczalność, krystalizacja
−	wymienia metody rozdzielania na składniki mieszanin niejednorodnych i jednorodnych 
−	sporządza wodne roztwory substancji
−	wymienia czynniki przyspieszające rozpuszczanie substancji w wodzie
−	wymienia przykłady roztworów znanych z życia codziennego
−	definiuje pojęcia: koloid, zol, żel, koagulacja, peptyzacja, denaturacja
−	wymienia różnice we właściwościach roztworów właściwych, koloidów i zawiesin
−	odczytuje z wykresu rozpuszczalności informacje na temat wybranej substancji
−	definiuje pojęcia stężenie procentowe i stężenie molowe
−	wykonuje proste obliczenia związane z pojęciami stężenie procentowe i stężenie molowe
	Uczeń:
−	wyjaśnia pojęcia: koloid, zol, żel, efekt Tyndalla
−	wymienia przykłady roztworów o różnym stanie skupienia rozpuszczalnika i substancji rozpuszczanej
−	omawia sposoby rozdzielania roztworów właściwych (substancji stałych w cieczach, cieczy w cieczach) na składniki
−	wymienia zastosowania koloidów
−	wyjaśnia proces rozpuszczania substancji w wodzie
−	wyjaśnia różnice między rozpuszczaniem 
a roztwarzaniem
−	sprawdza doświadczalnie wpływ różnych czynników na szybkość rozpuszczania substancji
−	wyjaśnia proces krystalizacji
−	projektuje i wykonuje doświadczenie chemiczne Odróżnianie roztworu właściwego od koloidu
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Rozdzielanie składników mieszaniny niejednorodnej metodą sączenia (filtracji)
−	podaje zasady postępowania podczas sporządzanie roztworów o określonym stężeniu procentowym i molowym
−	rozwiązuje zadanie związane z zatężaniem i rozcieńczaniem roztworów	Uczeń:
−	wyjaśnia różnicę między rozpuszczalnością a szybkością rozpuszczania substancji
−	analizuje wykresy rozpuszczalności różnych substancji
−	dobiera metody rozdzielania mieszanin jednorodnych na składniki, biorąc pod uwagę różnice we właściwościach składników mieszanin
−	sporządza roztwór nasycony i nienasycony wybranej substancji w określonej temperaturze, korzystając z wykresu rozpuszczalności tej substancji
−	wykonuje obliczenia związane z pojęciami stężenie procentowe i stężenie molowe, z uwzględnieniem gęstości roztworu
−	projektuje doświadczenie Sporządzanie roztworu o określonym stężeniu procentowym
−	projektuje doświadczenie Sporządzanie roztworu o określonym stężeniu procentowym
−	oblicza stężenie procentowe lub molowe roztworu otrzymanego przez zmieszanie dwóch roztworów o różnych stężeniach
	Uczeń:
−	projektuje i wykonuje doświadczenie Rozdzielanie składników mieszaniny jednorodnej barwników roślinnych metodą chromatografii bibułowej
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Rozdzielanie mieszaniny jednorodnej metodą ekstrakcji ciecz−ciecz
−	wymienia sposoby otrzymywania roztworów nasyconych z roztworów nienasyconych i odwrotnie, korzystając z wykresów rozpuszczalności substancji
−	wykonuje odpowiednie obliczenia chemiczne, a następnie sporządza roztwory o określonym stężeniu procentowym i molowym, zachowując poprawną kolejność wykonywanych czynności
−	przelicza stężenia procentowych na molowe i odwrotnie
−	przelicza stężenia roztworu na rozpuszczalność i odwrotnie

Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który:
•	przelicza zawartość substancji w roztworze wyrażoną za pomocą stężenia procentowego na stężenia w ppm i ppb oraz podaje zastosowania tych jednostek
•	wyjaśnia pojęcie stężenie masowe roztworu
•	wykonuje obliczenia związane z pojęciami stężenie procentowe, stężenie molowe, stężenie masowe z uwzględnieniem gęstości roztworów oraz ich mieszania, zatężania i rozcieńczania

6. Reakcje chemiczne w roztworach wodnych
Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
−	wyjaśnia pojęcia: dysocjacja elektrolityczna, elektrolity i nieelektrolity
−	definiuje pojęcia reakcja odwracalna, reakcja nieodwracalna 
−	zapisuje proste równania dysocjacji jonowej elektrolitów i podaje nazwy powstających jonów
−	definiuje pojęcie stopień dysocjacji elektrolitycznej
−	zapisuje wzór na obliczanie stopnia dysocjacji elektrolitycznej
−	wyjaśnia pojęcia mocne elektrolity, słabe elektrolity
−	wymienia przykłady elektrolitów mocnych i słabych
−	zapisuje ogólne równanie dysocjacji kwasów, zasad i soli
−	wyjaśnia sposób dysocjacji kwasów, zasad i soli 
−	wyjaśnia pojęcia: odczyn roztworu, wskaźniki kwasowo-
-zasadowe, pH, pOH
−	wymienia podstawowe wskaźniki kwasowo-zasadowe (pH) i omawia ich zastosowania
−	wyjaśnia, co to jest skala pH i w jaki sposób można z niej korzystać
−	opisuje, czym są właściwości sorpcyjne gleby oraz co to jest odczyn gleby
−	dokonuje podziału nawozów na naturalne i sztuczne (fosforowe, azotowe i potasowe)
−	wymienia przykłady nawozów naturalnych i sztucznych
−	wymienia podstawowe rodzaje zanieczyszczeń gleby 
−	wyjaśnia, na czym polega reakcja zobojętniania i reakcja strącania osadów oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych w postaci cząsteczkowej
−	wskazuje w tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie związki chemiczne trudno rozpuszczalne	Uczeń:
−	wyjaśnia kryterium podziału substancji na elektrolity i nieelektrolity
−	wyjaśnia kryterium podziału elektrolitów na mocne i słabe 
−	wyjaśnia przebieg dysocjacji kwasów wieloprotonowych
−	wyjaśnia rolę cząsteczek wody jako dipoli w procesie dysocjacji elektrolitycznej
−	zapisuje równania reakcji dysocjacji jonowej kwasów, zasad i soli bez uwzględniania dysocjacji wielostopniowej
−	wyjaśnia przebieg dysocjacji zasad wielowodorotlenowych
−	porównuje moc elektrolitów na podstawie wartości ich stałych dysocjacji
−	wymienia przykłady reakcji odwracalnych i nieodwracalnych
−	wyznacza pH roztworów z użyciem wskaźników kwasowo-zasadowych oraz określa ich odczyn
−	oblicza pH i pOH na podstawie znanych stężeń molowych jonów H+ i OH− i odwrotnie
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Badanie odczynu i pH roztworów kwasu, zasady i soli
−	opisuje znaczenie właściwości sorpcyjnych i odczynu gleby oraz wpływ pH gleby na wzrost wybranych roślin
−	wyjaśnia, na czym polega zanieczyszczenie gleby
−	wymienia źródła chemicznego zanieczyszczenia gleby
−	zapisuje równania reakcji zobojętniania w postaci cząsteczkowej i jonowej i skróconego zapisu jonowego
−	analizuje tabelę rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie pod kątem możliwości przeprowadzenia reakcji strącania osadów
−	zapisuje równania reakcji strącania osadów w postaci cząsteczkowej, jonowej i skróconego zapisu jonowego
	Uczeń:
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie chemiczne Badanie zjawiska przewodzenia prądu elektrycznego i zmiany barwy wskaźników kwasowo-
-zasadowych w wodnych roztworach różnych związków chemicznych oraz dokonuje podziału substancji na elektrolity i nieelektrolity
−	wyjaśnia przebieg dysocjacji kwasów wieloprotonowych
−	zapisuje równania reakcji dysocjacji jonowej kwasów, zasad i soli, uwzględniając dysocjację stopniową niektórych kwasów i zasad
−	wykonuje obliczenia chemiczne z zastosowaniem pojęcia stopień dysocjacji
−	wymienia czynniki wpływające na wartość stopnia dysocjacji elektrolitycznej
−	wyjaśnia wielkość stopnia dysocjacji dla elektrolitów dysocjujących stopniowo
−	porównuje przewodnictwo elektryczne roztworów różnych kwasów o takich samych stężeniach 
i interpretuje wyniki doświadczeń chemicznych
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie Badanie właściwości sorpcyjnych gleby
−	projektuje i przeprowadza doświadczenie chemiczne Badanie odczynu gleby
−	opisuje wpływ pH gleby na rozwój roślin
−	uzasadnia potrzebę stosowania nawozów sztucznych 
i pestycydów i podaje ich przykłady
−	wyjaśnia, na czym polega chemiczne zanieczyszczenie gleby
−	projektuje doświadczenie Otrzymywanie soli przez działanie kwasem na wodorotlenek
−	bada przebieg reakcji zobojętniania z użyciem wskaźników kwasowo-
-zasadowych
−	wymienia sposoby otrzymywania wodorosoli i hydroksosoli oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych	Uczeń:
−	wyjaśnia proces dysocjacji jonowej z uwzględnieniem roli wody w tym procesie
−	zapisuje równania reakcji dysocjacji jonowej kwasów, zasad i soli z uwzględnieniem dysocjacji wielostopniowej
−	wyjaśnia przyczynę kwasowego odczynu roztworów kwasów oraz zasadowego odczynu roztworów wodorotlenków; zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych
−	analizuje zależność stopnia dysocjacji od rodzaju elektrolitu i stężenia roztworu
−	wykonuje obliczenia chemiczne, korzystając z definicji stopnia dysocjacji
−	ustala skład ilościowy roztworów elektrolitów
−	wyjaśnia zależność między pH a iloczynem jonowym wody
−	posługuje się pojęciem pH w odniesieniu do odczynu roztworu i stężenia jonów H+ i OH
−	wymienia źródła zanieczyszczeń gleby, omawia ich skutki oraz podaje sposoby ochrony gleby przed degradacją
−	omawia istotę reakcji zobojętniania i strącania osadów oraz podaje zastosowania tych reakcji chemicznych
−	projektuje doświadczenie Otrzymywanie wodorosoli przez działanie kwasem na zasadę
−	projektuje doświadczenie chemiczne Otrzymywanie osadów praktycznie nierozpuszczalnych soli i wodorotlenków
−	opisuje działanie leków neutralizujących nadmiar kwasu w żołądku	
Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który:
•	wyjaśnia pojęcie iloczyn rozpuszczalności substancji
•	podaje zależność między wartością iloczynu rozpuszczalności a rozpuszczalnością soli w danej temperaturze
•	przewiduje, która z trudno rozpuszczalnych soli o znanych iloczynach rozpuszczalności w danej temperaturze strąci się łatwiej, a która trudniej
•	omawia zjawiska krasowe i zapisuje równania reakcji chemicznych ilustrujące te zjawiska
•	omawia naturalne wskaźniki odczynu gleby
•	wyjaśnia znaczenie symboli umieszczonych na etykietach nawozów
7. Efekty energetyczne i szybkość reakcji chemicznych
Ocena dopuszczająca
[1]	Ocena dostateczna
[1 + 2]	Ocena dobra
[1 + 2 + 3]	Ocena bardzo dobra
[1 + 2 + 3 + 4]	
Uczeń:
−	definiuje pojęcia: układ, otoczenie, układ otwarty, układ zamknięty, układ izolowany, energia wewnętrzna układu, efekt cieplny reakcji, reakcja egzotermiczna, reakcja endotermiczna, proces endoenergetyczny, proces egzoenergetyczny
−	definiuje pojęcia: energia aktywacji, entalpia, szybkość reakcji chemicznej, kataliza, katalizator
−	wymienia czynniki wpływające na szybkość reakcji chemicznej
−	definiuje pojęcie katalizator
−	wymienia rodzaje katalizy	Uczeń:
−	wyjaśnia pojęcia: układ, otoczenie, układ otwarty, układ zamknięty, układ izolowany, energia wewnętrzna układu, efekt cieplny reakcji, reakcja egzotermiczna, reakcja endotermiczna, proces egzoenergetyczny, proces endoenergetyczny, ciepło, energia całkowita układu
−	wymienia przykłady reakcji endo- i egzoenergetycznych
−	określa efekt energetyczny reakcji chemicznej na podstawie wartości entalpii
−	konstruuje wykres energetyczny reakcji chemicznej
−	omawia wpływ różnych czynników na szybkość reakcji chemicznej
−	projektuje doświadczenie chemiczne Wpływ rozdrobnienia na szybkość reakcji chemicznej
−	projektuje doświadczenie chemiczne Wpływ stężenia substratu na szybkość reakcji chemicznej 
−	projektuje doświadczenie chemiczne Wpływ temperatury na szybkość reakcji chemicznej
−	definiuje pojęcie inhibitor	Uczeń:
−	przeprowadza reakcje będące przykładami procesów egzoenergetycznych i endoenergetycznych oraz wyjaśnia istotę zachodzących procesów 
−	projektuje doświadczenie Rozpuszczanie azotanu(V) amonu w wodzie
−	projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja wodorowęglanu sodu z kwasem etanowym
−	projektuje doświadczenie chemiczne Rozpuszczanie wodorotlenku sodu w wodzie
−	projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja magnezu z kwasem chlorowodorowym
−	wyjaśnia pojęcia szybkość reakcji chemicznej i energia aktywacji
−	projektuje doświadczenie chemiczne Katalityczny rozkład nadtlenku wodoru
−	wyjaśnia, co to są inhibitory, oraz podaje ich przykłady
−	wyjaśnia różnicę między katalizatorem a inhibitorem
−	rysuje wykres zmian stężenia substratów i produktów oraz szybkości reakcji chemicznej w funkcji czasu	Uczeń:
−	udowadnia, że reakcje egzoenergetyczne należą do procesów samorzutnych, a reakcje endoenergetyczne do procesów wymuszonych
−	wyjaśnia pojęcie entalpia układu
−	kwalifikuje podane przykłady reakcji chemicznych do reakcji egzoenergetycznych (ΔH < 0) lub endoenergetycznych 
(ΔH > 0) na podstawie różnicy entalpii substratów i produktów 
−	udowadnia zależność między rodzajem reakcji chemicznej a zasobem energii wewnętrznej substratów i produktów
−	udowadnia wpływ temperatury, stężenia substratu, rozdrobnienia substancji i katalizatora na szybkość wybranych reakcji chemicznych, przeprowadzając odpowiednie doświadczenia chemiczne
−	opisuje rolę katalizatorów w procesie oczyszczania spalin	
Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który:
•	określa warunki standardowe
•	definiuje pojęcie okres półtrwania
•	omawia proces biokatalizy i wyjaśnia pojęcie biokatalizatory
•	wyjaśnia pojęcie aktywatory

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z przedmiotu chemia dla klasy I szkoły branżowej I stopnia.

Temat	Ocena dopuszczająca
Uczeń:	Ocena dostateczna
Uczeń:	Ocena dobra
Uczeń:	Ocena bardzo dobra
Uczeń:	Ocena celująca
Uczeń:	
Dział 1. 
METALE I NIEMETALE 	
1. Wewnętrzna budowa materii	– definiuje pojęcia: materia, substancje chemiczne
– dzieli substancje na proste i złożone oraz ich mieszaniny
– dzieli mieszaniny na jednorodne i niejednorodne
– podaje definicję pierwiastka i związku chemicznego
– wymienia stany skupienia materii
– wskazuje, jaki rodzaj drobin nazywamy atomami
– wymienia podstawowe cząstki wchodzące w skład atomu
– opisuje budowę atomu
– charakteryzuje protony, elektrony i neutrony
– definiuje liczbę atomową i masę atomową
– zna symbole literowe powłok
– definiuje pojęcie izotop
– zna pojęcia: chmura elektronowa, powłoka walencyjna, elektrony walencyjne
– definiuje atomową jednostkę masy, masę atomową i masę cząsteczkową
– zna jednostkę masy atomowej
	– podaje przykłady ciał fizycznych
– wyjaśnia różnicę między związkiem chemicznym a mieszaniną
– charakteryzuje stany skupienia materii
– wyjaśnia, na czym polega skraplanie, krzepnięcie, parowanie, sublimacja i resublimacja
– podaje zależność między liczbą protonów i elektronów w atomie
– określa liczbę protonów, elektronów i neutronów na podstawie zapisu AZ E
– zna wzór na obliczanie maksymalnej liczby elektronów na poszczególnych powłokach
– oblicza masę cząsteczkową
	– wyjaśnia różnicę pomiędzy pierwiastkiem, związkiem chemicznym i mieszaniną
– opisuje wewnętrzną budowę substancji w różnych stanach skupienia
– wyjaśnia, czym jest promień atomowy
– określa rząd wielkości rozmiarów atomów
– potrafi zapisać konfigurację elektronową atomów pierwiastków o Z=1 do Z=20
– wyjaśnia powód, dla którego wprowadzono atomową jednostkę masy 
– zapisuje obserwacje oraz formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń	– projektuje i wykonuje doświadczenia
potwierdzające ziarnistą budowę materii
– projektuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące różnicę pomiędzy mieszaniną a związkiem chemicznym
	– wymienia nazwiska filozofów greckich, którzy prowadzili badania nad budową materii
– omawia atomistyczną teorię budowy materii Daltona
– omawia wkład Marii Skłodowskiej-Curie i jej męża Piotra Curie w prace nad wyjaśnieniem budowy atomu
– charakteryzuje model budowy atomu wg Rutherforda
 i Bohra
	
2. Układ okresowy pierwiastków	– dzieli pierwiastki na metale i niemetale
– wie, kto pierwszy podał definicję pierwiastka chemicznego
– wymienia pierwiastki, które w temperaturze pokojowej są cieczami
– wie, w jaki sposób tworzy się nazwy pierwiastków
– wie, w jaki sposób tworzy się symbole pierwiastków
– wie, co to jest układ okresowy
– podaje nazwisko twórcy układu okresowego pierwiastków
– zna budowę układu okresowego pierwiastków
– podaje treść prawa okresowości
– odczytuje w układzie okresowym masy atomowe pierwiastków chemicznych
– wskazuje na położenie metali i niemetali w układzie okresowym pierwiastków
– potrafi odnaleźć dany metal lub niemetal w układzie okresowym pierwiastków
	– wie, jaką wielkość wziął pod uwagę Mendelejew, klasyfikując pierwiastki chemiczne
– zna związek między położeniem pierwiastka w układzie okresowym a budową jego atomu
– korzysta z układu okresowego pierwiastków chemicznych i odczytuje numer grupy, numer okresu, masę atomową, liczbę atomową wskazanego pierwiastka
– tworzy nazwy grup w układzie okresowym
– wie, w jaki sposób zmienia się charakter metaliczny w grupach i okresach układu okresowego ze wzrostem liczby atomowej
– definiuje pojęcie elektroujemność
– wyjaśnia, które pierwiastki zaliczamy do elektroujemnych, a które do elektrododatnich
	– wie, w jaki sposób zmienia się promień atomowy w grupach głównych i okresach ze wzrostem liczby atomowej
– określa zamiany aktywności metali i niemetali w obrębie grupy i obrębie okresu ze wzrostem liczby atomowej
– omawia współczesną wersję układu okresowego	– wyjaśnia przyczyny zmian promienia atomowego w grupach i okresach ze wzrostem liczby atomowej
	– wylicza nazwiska uczonych, którzy próbowali sklasyfikować pierwiastki
– podaje biogram Marii Skłodowskiej-Curie	
3. Rodzaje wiązań chemicznych	– wyjaśnia pojęcie wiązanie chemiczne
– wymienia typy wiązań chemicznych
– wie, że atom, tracąc elektrony walencyjne, zyskuje nadmiar ładunków dodatnich i staje się jonem dodatnim
– wie, że atom, przyłączając elektrony na powłokę walencyjną, zyskuje nadmiar ładunków ujemnych i staje się anionem
– zapisuje symbole jonów dodatnich i ujemnych przy podanych ładunkach
– wymienia rodzaje wiązań chemicznych
– wskazuje wzory sumaryczne, kreskowe (strukturalne)
– dzieli cząsteczki na homoatomowe i heteroatomowe – wskazuje wiązanie pojedyncze i wielokrotne
– definiuje pojęcie wartościowość pierwiastków
	– wyjaśnia pojęciadublet i oktet elektronowy
– wskazuje helowiec, do którego konfiguracji elektronowej dąży atom innego pierwiastka, tworząc wiązanie chemiczne
– zapisuje równania procesów powstawania prostych jonów dodatnich i ujemnych
– porównuje promienie kationu z promieniem jonu, z którego powstał kation 
– porównuje promienie anionu z promieniami atomu, z którego powstał anion 
– wyjaśnia pojęcie elektrony wiążące i elektrony niewiążące
– wyjaśnia pojęcia dipol i związki polarne
	– wyjaśnia bierność chemiczną helowców
– wyjaśnia dlaczego atomy łączą się w cząsteczki (związki chemiczne)
– omawia, w jaki sposób atomy innych pierwiastków mogą uzyskać konfigurację najbliższego helowca
– korzysta z wartości elektroujemności wg Paulinga w celu obliczenia różnicy elektroujemności pomiędzy łączącymi się atomami
– określa rodzaj wiązania chemicznego na podstawie różnicy elektroujemności
– wyjaśnia pojęcie gaz elektronowy
– wie, co jest istotą wiązania kowalencyjnego, jonowego i metalicznego
– omawia budowę cząsteczki wody

– wyjaśnia pojęcie sieć kowalencyjna, kryształ jonowy, cząsteczki monomeryczne
	– zapisuje schemat tworzenia wiązania jonowego i kowalencyjnego	– wyjaśnia, czym jest wiązanie wodorowe
– wymienia najczęściej spotykane ułożenia atomów metali w ich kryształach	
4. Właściwości fizyczne i chemiczne substancji	– wymienia właściwości fizyczne i chemiczne substancji
– wie, co to są piktogramy
– zna wzór pozwalający obliczyć gęstość substancji
– wie, że wszystkie substancje, w których przeważa wiązanie jonowe, tworzą kryształy jonowe
– definiuje pojęcia: wiązanie jonowe, wiązanie metaliczne
– wie, co to jest szereg aktywności metali– wie, co to jest pasywacja
 	– wyjaśnia pojęcie warunki standardowe
– oblicza gęstość substancji, mając masę substancji i jej objętość
– interpretuje piktogramy
– wyjaśnia, czym jest aktywność chemiczna 
– wylicza właściwości substancji o wiązaniach jonowych
– wie, dlaczego w szeregu aktywności metali znajduje się wodór
– wylicza właściwości substancji, w których przeważa wiązanie kowalencyjne
	– omawia właściwości substancji
– wyjaśnia różnicę między rozpuszczaniem a roztwarzaniem substancji
– omawia właściwości metali wynikające z istnienia wiązań metalicznych
– zapisuje równania reakcji metali aktywnych z wodą z kwasem chlorowodorowym oraz metali z solami
– korzysta z szeregu aktywności metali w celu porównania aktywności metali 	– wymienia grupy związków chemicznych o budowie jonowej
– projektuje i przeprowadza doświadczenie w celu porównania aktywności dwóch metali, zachowania się metali w stosunku do wody oraz kwasu chlorowodorowego
 		
5. Alotropia pierwiastków. Alotropowe odmiany węgla	– wie, co to jest alotropia
– wymienia odmiany alotropowe węgla
– wymienia właściwości diamentu i grafitu
– wylicza zastosowanie diamentu i grafitu
	– podaje różnice w budowie diamentu i grafitu
– omawia właściwości diamentu i grafitu
– rozumie, że zastosowanie diamentu i grafitu zależy od budowy tych odmian
– wie, czym jest grafen	- analizuje właściwości diamentu i grafitu na podstawie ich budowy
– opisuje budowę fulerenów 
– opisuje właściwości grafenu
	– wnioskuje, czym są spowodowane różnice właściwości diamentu i grafitu
– projektuje i przeprowadza doświadczenie w celu zbadania przewodności elektrycznej oraz cieplnej grafitu	– omawia występowanie węgla w skorupie ziemskiej
– omawia powstawanie i występowanie diamentów w przyrodzie	
6. Właściwości i zastosowanie wybranych niemetali	– wskazuje na położenie niemetali w układzie okresowym
– wskazuje położenie wodoru, tlenu, azotu, chloru, jodu oraz gazów szlachetnych (numer grupy i numer okresu) w układzie okresowym
– wymienia właściwości fizyczne wodoru, tlenu, azotu, chloru, jodu i gazów szlachetnych (stan skupienia, barwa rozpuszczalność w wodzie)
– wie, co to jest mieszanina piorunująca
– wymienia zastosowanie wodoru, tlenu, azotu, chloru, jodu oraz gazów szlachetnych
	– podaje liczbę atomową oraz masę atomową wodoru, tlenu, azotu, chloru, jodu oraz gazów szlachetnych
– odczytuje wartości elektroujemności wybranych niemetali
– omawia sposoby otrzymywania wybranych niemetali
– wymienia odmiany alotropowe tlenu
– wylicza właściwości i zastosowanie ozonu
	– pisze równania reakcji otrzymywania wodoru i tlenu
– zapisuje obserwacje oraz formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń

	– projektuje i przeprowadza eksperyment: otrzymywanie tlenu w wyniku termicznego rozkładu manganianu(VII) potasu
– opisuje i przewiduje wpływ rodzaju wiązania na właściwości fizyczne substancji	– omawia występowanie wodoru, tlenu, azotu, chloru, jodu, gazów szlachetnych oraz ozonu w przyrodzie
	
7. Właściwości i zastosowanie wybranych metali	– podaje przykłady metali
– wskazuje położenie metali w układzie okresowym
– odczytuje z tablic dane dotyczące metali (np. temperatura topnienia, temperatura wrzenia, gęstość)
– wylicza charakterystyczne właściwości metali
– wymienia metal, który występuje w temperaturze pokojowej w stanie ciekłym
– wymienia metale, które mają inną barwę niż srebrzystoszarą
– wylicza właściwości i zastosowanie żelaza, miedzi, glinu, cyny i cynku

	– prawidłowo stosuje dane odczytane z tablic chemicznych
– odróżnia metal od niemetalu na podstawie ich właściwości
	– wyjaśnia związek między właściwością metalu a jego zastosowaniem
– wyjaśnia zjawisko pasywacji
– omawia właściwości chemiczne glinu	– projektuje doświadczenie pozwalające zbadać właściwości fizyczne metali
– tłumaczy znaczenie pasywacji glinu pod kątem jego zastosowania 
– rozwiązuje zadania wykorzystując wzór d=m/V	– pozyskuje dane z różnorodnych źródeł w celu uzyskania informacji o sposobach otrzymywania wybranych metali na skalę przemysłową
– omawia występowanie wybranych metali w przyrodzie
– omawia, jakie funkcje pełnią wybrane metale w organizmach żywych
– wyjaśnia pojęcie ferromagnetyzm oraz wymienia metale wykazujące właściwości ferromagnetyczne	
8. Właściwości i zastosowanie stopów wybranych metali	– wyjaśnia pojęcie stop
– wymienia zastosowanie najważniejszych stopów
– wie, czym jest żeliwo
– wie, co to jest surówka
– dzieli surówkę na białą i szarą 
	– wymienia rodzaje stopów glinu, miedzi, cynku i cyny
 – wylicza stopy metali (mosiądz, brąz, żeliwo, stop cyny odlewniczy i lutowniczy
– opisuje właściwości wybranych stopów metali	– zna skład stopów: glinu, miedzi, cynku i cyny
 	– porównuje właściwości metalu z właściwościami stopu uzyskanego z tego metalu
	– pozyskuje dane z różnorodnych źródeł w celu uzyskania informacji o sposobach otrzymywania stopów
– zna budowę wielkiego pieca
– wie, że stopy mają oznaczenia techniczne, zgodne z normami przyjętymi przez Międzynarodowy Instytut Normalizacyjny
– wie, że w Polsce obowiązują normy Polskiego Komitetu Normalizacyjnego	
9. Reakcje utleniania i redukcji	– zna pojęcie stopień utlenienia, utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja
– wie, jak oznacza się stopień utlenienia pierwiastka
– zna reguły pozwalające określić stopnie utlenienia pierwiastka w związku chemicznym
– wie, że stopień utlenienia pierwiastka w stanie wolnym wynosi 0	– pisze proste równania reakcji utleniania i redukcji
 oblicza stopnie utlenienia pierwiastków w związkach chemicznych
 wskazuje równania reakcji utlenienia i redukcji (redoks) wśród innych równań
– zna definicję utleniacza i reduktora 
– pisze równania reakcji połówkowych (równania cząstkowe)	– zapisuje obserwacje oraz formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń
– układa bilans elektronowy i wykorzystuje go do dobierania współczynników w reakcji redoks
– wskazuje substancje, które mogą być utleniaczami i takie, które mogą być reduktorami
– wskazuje substancje, które mogą być zarówno reduktorami, jak i utleniaczami
	– korzysta z układu okresowego pierwiastków chemicznych w celu określenia możliwych stopni utlenienia wybranych pierwiastków 
– projektuje i przeprowadza doświadczenie ilustrujące przebieg reakcji utleniania i redukcji
		
10. Ogniwa galwaniczne	– wymienia nazwiska uczonych, którzy pierwsi badali zjawiska zachodzące w ogniwach
– wyjaśnia pojęcia: ogniwo galwaniczne, półogniwo, anoda, katoda
	– wyjaśnia, czym jest prąd elektryczny
– dzieli ogniwa na odwracalne i nieodwracalne– omawia budowę półogniwa i ogniwa galwanicznego
– wie, że w ogniwie zachodzą reakcje utlenienia i redukcji
– wie, czym jest klucz elektrolityczny
	– rysuje schemat ogniwa odwracalnego
– zapisuje schemat ogniwa odwracalnego
– określa znaki elektrod w ogniwie
– zapisuje obserwacje oraz formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń

	– konstruuje ogniwo Volty
– wyjaśnia, dlaczego w ogniwie Volty płynie prąd elektryczny
– zapisuje równania reakcji przebiegające w ogniwie Volty
– konstruuje ogniwo Daniella
– wyjaśni zasadę działania ogniwa Daniella
– zapisuje równania reakcji przebiegające w ogniwie na katodzie i anodzie
– przewiduje przebieg reakcji chemicznych na podstawie położenia metalu w szeregu elektrochemicznym– projektuje i wykonuje doświadczenie w celu porównania aktywności chemicznej metali	– wie, co to jest szereg elektrochemiczny metali
– omawia budowę ogniwa Leclanchego 
– zna budowę standardowej elektrody wodorowej
– wie, czym jest standardowy potencjał elektrody
– oblicza siłę elektromotoryczną ogniwa
	
11. Chemiczne źródła prądu	– wymienia sposoby wytwarzania energii elektrycznej
– wymienia współczesne źródła prądu
– wie, że zużytych baterii i akumulatorów nie można wrzucać do odpadów zmieszanych
– wymienia najbardziej popularne na rynku baterie
– wymienia rodzaje akumulatorów
– wylicza zastosowanie akumulatorów
	–wie, czym są baterie
– wymienia rodzaje baterii
– omawia budowę baterii cynkowo- węglowej
– omawia budowę baterii alkalicznej
– omawia budowę baterii litowej
– omawia budowę baterii litowo-manganowej
– wie, czym są akumulatory
– wymienia rodzaje akumulatorów
– wie, czym są ogniwa paliwowe
– wylicza zastosowanie współczesnych źródeł prądu	– zapisuje równania reakcji zachodzące podczas ładowania i rozładowania akumulatora
– wyjaśnia, dlaczego akumulatorów i baterii nie można wrzucać do odpadów zmieszanych
	– omawia zasadę działania akumulatora, baterii i ogniwa paliwowego
	– omawia oznakowanie baterii i akumulatorów	
12. Korozja metali i ich stopów oraz metody jej zapobiegania	– wie, czym jest korozja
– wie, co to jest rdza
– wymienia rodzaje korozji
– wylicza sposoby przeciwdziałania korozji	– wyjaśnia, czym są spowodowane różne rodzaje korozji
	– omawia procesy związane z korozją chemiczną i elektrochemiczną
– omawia proces powstawania mikroogniw podczas korozji elektrochemicznej oraz zapisuje równania reakcji utleniania i redukcji w nich zachodzących
– wylicza czynniki wpływające na szybkość korozji oraz czynniki, które spowalniają przebieg korozji	– wyjaśnia na czym polega: platerowanie, cynkowanie galwaniczne, działanie protektorów oraz powłok czynnych
	– korzysta z dostępnych źródeł informacji w celu uzyskania informacji o najnowszych sposobach zapobiegania metali i ich stopów przed korozją	
Dział II
ZWIĄZKI NIEORGANICZNE I ICH ZNACZENIE	
13. Budowa, otrzymywanie oraz właściwości fizyczne wybranych tlenków	– zna budowę tlenków
– zna wzór ogólny tlenków
– dzieli tlenki na tlenki metali i tlenki niemetali
– rozpoznaje wzór tlenku wśród innych związków nieorganicznych
– dzieli tlenki na tlenki metali i tlenki niemetali
– dzieli tlenki na reagujące i niereagujące z wodą
– wymienia właściwości fizyczne tlenków

	– zna zasady nazewnictwa tlenków 
– tworzy nazwę tlenku na podstawie wzoru oraz podaje wzór na podstawie nazwy tlenku
– układa wzory sumaryczne tlenków na podstawie wartościowości pierwiastków
– określa wartościowość pierwiastka w tlenku na podstawie wzoru
– wymienia sposoby otrzymywania tlenków
– wie, co jest produktem reakcji tlenku metalu z wodą, a co jest produktem reakcji tlenku niemetalu z wodą	– rysuje wzory strukturalne tlenków niemetali
– pisze równania reakcji otrzymywania tlenków
– pisze równania reakcji wybranych tlenków metali i tlenków niemetali z wodą
– zapisuje obserwacje oraz formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń
– z dowolnych źródeł pozyskuje informacje o zastosowaniu tlenków
	– wnioskuje o właściwościach tlenków na podstawie znajomości charakteru wiązania chemicznego
– projektuje i przeprowadza doświadczenie w celu otrzymania tlenku 
– projektuje i przeprowadza doświadczenie w celu zbadania zachowania się danego tlenku w stosunku do wody
	– rysuje wzory elektronowe tlenków metali	
14. Właściwości chemiczne oraz zastosowanie wybranych tlenków	– dzieli tlenki na tlenki kwasowe, obojętne i zasadowe
– wie, że tlenki metali grupy 1 i 2 układu okresowego (za wyjątkiem tlenku berylu) to tlenki zasadowe
– wylicza zastosowanie tlenków wapnia, magnezu, azotu(I), siarki(IV), siarki(VI), tlenku węgla(II) oraz tlenku węgla(IV)

	– wymienia, z jakimi substancjami reagują tlenki ze względu na ich charakter chemiczny	– wnioskuje o charakterze chemicznym tlenku na podstawie wyników doświadczenia
– zapisuje równania reakcji tlenków kwasowych z zasadami oraz tlenków zasadowych z kwasami	– projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające określić charakter chemiczny wybranego tlenku	– wyjaśnia, jakie tlenki zaliczają się do tlenków amfoterycznych
– pisze odpowiednie równania reakcji potwierdzających amfoteryczny charakter tlenku
– wie, w jaki sposób zmienia się charakter chemiczny tlenków manganu ze wzrostem liczby utlenienia manganu	
15. Budowa, otrzymywanie oraz właściwości fizyczne wybranych wodorków	– wie, czym jest wodorek
– zna wzór ogólny wodorku
– dzieli wodorki na wodorki metali i wodorki niemetali
– dzieli wodorki na rozpuszczalne i nierozpuszczalne w wodzie
– rozpoznaje wzór wodorku wśród innych związków nieorganicznych
– wymienia wybrane właściwości fizyczne i chemiczne oraz zastosowanie wodorków chloru, siarki i azotu

	– zapisuje wzory wodorków na podstawie nazwy oraz tworzy nazwy na podstawie wzoru
– dzieli wodorki na wodorki kwasowe, zasadowe i obojętne
– określa wartościowość pierwiastka względem wodoru na podstawie jego położenia w układzie okresowym
– rysuje wzory strukturalne wodorków
– wymienia, z jakimi substancjami reagują wodorki ze względu na ich charakter chemiczny	– pisze odpowiednie równania reakcji wybranych wodorków potwierdzających ich charakter chemiczny
– wnioskuje o charakterze chemicznym wodorku na podstawie wyników doświadczenia
– zapisuje obserwacje oraz formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń
– projektuje doświadczenie w celu otrzymania chlorowodoru
	– projektuje i przeprowadza
doświadczenia potwierdzające charakter chemiczny wybranych wodorków
		
16. Budowa, otrzymywanie oraz właściwości fizyczne wybranych wodorotlenków	– wie, jakie związki nazywamy wodorotlenkami
– zna wzór ogólny wodorotlenku
– rozpoznaje wzór wodorotlenku wśród innych związków nieorganicznych
– wymienia wybrane właściwości fizyczne i chemiczne oraz zastosowanie wodorotlenków sodu, potasu, magnezu i wapnia

	– zapisuje wzory wodorotlenków na podstawie nazwy oraz tworzy nazwy na podstawie wzoru
– określa wartościowość metalu we wzorze wodorotlenku
– wymienia substancje, z którymireagują wodorotlenki ze względu na ich charakter chemiczny
– wie, w jaki sposób można otrzymać wodorotlenki
– korzysta z tabeli rozpuszczalności i wskazuje na wodorotlenki rozpuszczalne i nierozpuszczalne w wodzie
– wie, które wodorotlenki nazywamy zasadami	– pisze równania reakcji otrzymywania wodorotlenków
– pisze odpowiednie równania reakcji wybranych wodorotlenków potwierdzających ich charakter chemiczny
– wnioskuje o charakterze chemicznym wodorotlenku na podstawie wyników doświadczenia
– zapisuje obserwacje oraz formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń
	– projektuje i przeprowadza
doświadczenia potwierdzające charakter chemiczny wybranych wodorotlenków
– projektuje i przeprowadza
doświadczenia otrzymywania wybranego wodorotlenku
	– wymienia wodorotlenki amfoteryczne
– wie, z jakimi substancjami reagują wodorotlenki amfoteryczne	
17. Budowa i podział kwasów. Otrzymywanie, właściwości i zastosowanie kwasów beztlenowych	– wie, jakie związki nazywamy kwasami 
– zna podział kwasów
– zna wzór ogólny kwasu beztlenowego
– podaje skład reszty kwasowej kwasu tlenowego oraz beztlenowego
– rysuje wzory strukturalne kwasów beztlenowych
– rozpoznaje wzór kwasu wśród innych związków nieorganicznych,
– wymienia wybrane właściwości fizyczne i chemiczne oraz zastosowanie kwasów chlorowodorowego i siarkowodorowego

	– wyjaśnia sposób tworzenia nazw prostych kwasów beztlenowych
– wyjaśnia sposób tworzenia nazw kwasów tlenowych
– zapisuje wzory kwasów beztlenowych na podstawie nazwy oraz tworzy nazwy na podstawie wzoru
– określa wartościowość drugiego pierwiastka we wzorze kwasu beztlenowego
– wymienia substancje, z którymi reagują kwasy beztlenowe ze względu na ich charakter chemiczny
– rysuje wzory strukturalne kwasów tlenowych	– pisze odpowiednie równania reakcji wybranych kwasów beztlenowych potwierdzających ich charakter chemiczny
– wnioskuje o charakterze chemicznym kwasu beztlenowego na podstawie wyników doświadczenia
– projektuje doświadczenie w celu otrzymania kwasu siarkowodorowego 
– zapisuje obserwacje oraz formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń
	– projektuje i przeprowadza
doświadczenia potwierdzające charakter chemiczny wybranych kwasów beztlenowych
	– omawia właściwości i zastosowanie kwasu fluorowodorowego i cyjanowodorowego	
18. Otrzymywanie, właściwości i zastosowanie wybranych kwasów tlenowych	– zna wzór ogólny kwasu tlenowego
– wie, jak można otrzymać kwasy
– rozpoznaje wzór kwasu tlenowego wśród innych związków nieorganicznych
– wymienia wybrane właściwości fizyczne i chemiczne oraz zastosowanie kwasów: siarkowego(VI), azotowego(V) oraz fosforowego(V)
– omawia i wyjaśnia zasady bhp podczas rozcieńczania kwasu siarkowego(VI)
– wie, co to jest woda królewska	– zna pojęcie proces egzoenergetyczny
– zapisuje wzory kwasów tlenowych na podstawie nazwy oraz tworzy nazwy na podstawie wzoru
– określa wartościowość niemetalu we wzorze kwasu tlenowego
– wymienia substancje, z którymi reagują kwasy tlenowe ze względu na ich charakter chemiczny	– pisze równania reakcji otrzymywania kwasów
– wnioskuje o charakterze chemicznym kwasu tlenowego na podstawie wyników doświadczenia
– zapisuje obserwacje oraz formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń
– projektuje doświadczenie w celu zbadania właściwości kwasu siarkowego(VI) i azotowego(V)

	– projektuje i przeprowadza doświadczenie w celu zbadania właściwości kwasu siarkowego(VI) i kwasu azotowego(V)
– projektuje i przeprowadza doświadczenie w celu otrzymania kwasu fosforowego(V)
	– wylicza właściwości i zastosowanie kwasów węglowego i siarkowego(IV)	
19. Budowa, otrzymywanie, właściwości oraz zastosowanie wybranych soli 	– wie, jak są zbudowane sole
– zna wzór ogólny soli
– rozpoznaje wzór soli wśród innych związków nieorganicznych,
– wymienia przykłady soli z najbliższego otoczenia
	– wyjaśnia sposoby tworzenia nazw soli
– wylicza sposoby otrzymywania soli
– określa właściwości fizyczne i chemiczne oraz zastosowanie siarczanu(VI) sodu i magnezu, chlorku sodu, azotanu(V) sodu
– korzysta z tabeli rozpuszczalności soli i wskazuje na sole, które są trudno rozpuszczalne w wodzie
– wymienia sposób otrzymywania soli

	– zapisuje wzory soli na podstawie nazwy oraz tworzy nazwy soli na podstawie wzoru sumarycznego
– zapisuje obserwacje oraz formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń
– oblicza wartościowość metalu na podstawie wzoru sumarycznego soli
– pisze równania reakcji otrzymywania soli
– wie w jakiej postaci występują sole w przyrodzie
	– projektuje i przeprowadza
doświadczenia, w wyniku którego otrzyma sól
– projektuje i przeprowadza doświadczenie w celu zbadania właściwości wybranych soli
	– wyjaśnia pojęcie odczyn roztworu, wie jakie sole nazywamy solami amonowymi i w jaki sposób się je otrzymuje
– wyjaśnia, na czym polega reakcja zobojętniania oraz reakcje strąceniowe	
20. Rozpuszczalność substancji	– definiuje pojęcia: mieszanina, mieszanina jednorodna, mieszanina niejednorodna, mieszanina wieloskładnikowa, roztwór właściwy, rozpuszczalność, roztwór nasycony i nienasycony,
– wymienia przykłady substancji ze swojego otoczenia, rozpuszczalnych i nierozpuszczalnych w wodzie 
	– definiuje pojęcia: substancja rozpraszająca oraz substancja rozproszona
– opisuje różnice między roztworem nasyconym i nienasyconym,
– wymienia czynniki wpływające na rozpuszczalność substancji w wodzie
– opisuje różnię pomiędzy rozpuszczaniem i rozpuszczalnością	– przygotowuje roztwór nasycony w określonej temperaturze na podstawie danych uzyskanych z wykresu lub tabeli rozpuszczalności
– oblicza ilość substancji, którą można rozpuścić w danej ilości wody w podanych warunkach
– korzysta z wykresu i tabeli rozpuszczalności
– zapisuje obserwacje oraz formułuje wnioski z przeprowadzonych doświadczeń
	– projektuje doświadczenie w celu otrzymania roztworu nasyconego z nienasyconego i odwrotnie
– rysuje krzywe rozpuszczalności, – rozwiązuje zadania z wykorzystaniem rozpuszczalności susbtancji	– wyjaśnia , dlaczego rozdrobnienie, mieszanie i podwyższona temperatura zwiększają szybkość rozpuszczania większości substancji stałych w wodzie na podstawie właściwości substancji	
21. Stężenie procentowe roztworu	– wymienia naczynia miarowe
– definiuje stężenie procentowe
– podaje wzór opisujący stężenie procentowe 
– wie, w jaki sposób sporządzić roztwór o określonym stężeniu procentowym
– oblicza stężenie procentowe substancji, mając podaną masę substancji i masę roztworu	– wymienia kolejne czynności, jakie należy wykonać, w celu przygotowania roztworu o określonym stężeniu
– wykonuje proste obliczenia dotyczące stężenia procentowego roztworu	– przekształca wzory na stężenie procentowe w celu obliczenia szukanych wielkości, gdy pozostałe są podane
– opisuje kolejne czynności, jakie należy przeprowadzić, w celu otrzymania określonej ilości roztworu o danym stężeniu procentowym 
− wymienia szkło oraz sprzęt laboratoryjny, jakich należy użyć do sporządzenia danego roztworu
– wyjaśnia pojęcia stężenie masowe i stężenie objętościowe	– rozwiązuje złożone zadania na stężenie procentowe roztworu wykorzystaniem z gęstości roztworu
	– rozwiązuje zadania na rozcieńczanie i zatężanie roztworów oraz na mieszanie roztworów o różnym stężeniu
– podaje stężenie w promilach i ppm	
22. Sposoby zmiany stężenia roztworu	– definiuje pojęcia: zatężanie i rozcieńczanie roztworu, roztwory stężone i rozcieńczone	– wie, jakie czynności należy wykonać, aby zwiększyć stężenie roztworu, a jakie aby zmniejszyć stężenie roztworu	– oblicza stężenie procentowe roztworu z przeliczaniem jednostek
	– oblicza nowe stężenie procentowe roztworu po rozcieńczeniu i zatężeniu roztworu
– korzysta z krzywych rozpuszczalności w celu obliczenia stężenia roztworu nasyconego